Τα επιστημονικά δεδομένα αναδεικνύουν τα οφέλη για την υγεία μιας διατροφής πλούσιας σε δημητριακά ολικής άλεσης, λαχανικά, φρούτα, όσπρια και ξηρούς καρπούς, ενώ προτείνουν διατροφικά πρότυπα χαμηλής περιεκτικότητας σε αλάτι, σάκχαρα και λιπαρά (ιδίως κορεσμένα και τρανς λιπαρα).

Ωστόσο, οι τεχνικές επεξεργασίας, συσκευασίας και μάρκετινγκ των εταιρειών τροφίμων έχουν διαμορφώσει τις προτιμήσεις των καταναλωτών και έχουν αποτελέσει σημαντικό παράγοντα στην αύξηση της παγκόσμιας κατανάλωσης υπερεπεξεργασμένων τροφίμων που περιέχουν μεγάλες ποσότητες αλατιού, ζάχαρης και λιπαρών.

Ταυτόχρονα, η χρήση φυτικών ελαίων και συγκεκριμένα φοινικέλαιου έχει ξεσηκώσει κύμα αντιδράσεων μεταξύ των καταναλωτών. Αν ανήκεις κι εσύ σε αυτή την κατηγορία και αναρωτιέσαι τι είναι τελικά το φοινικέλαιο, γιατί θεωρείται βλαβερό και γιατί η βιομηχανία τροφίμων το προτιμά τόσο συχνά, ας δούμε τι απαντά τελικά η επιστήμη!!

Τι είναι το φοινικέλαιο;

Το φοινικέλαιο είναι ένα λιπιδικό εκχύλισμα από το νωπό μεσοκάρπιο των καρπών του ελαιοφοίνικα (Elaeis guineensis), ο οποίος ανήκει στην οικογένεια «Palmae». Το φοινικέλαιο είναι ένα από τα πιο ευρέως χρησιμοποιούμενα φυτικά έλαια στον κόσμο, δεδομένου ότι περιέχεται περίπου στα μισά από τα τρόφιμα και τα καταναλωτικά προϊόντα που χρησιμοποιούνται συχνά, από τα σνακ έως και τα καλλυντικά. Ο καρπός του ελαιοφοίνικα, καλλιεργείται κυρίως σε χώρες της υποσαχάριας Αφρικής, με την Ινδονησία και τη Μαλαισία να αντιπροσωπεύουν πάνω από το 80% της παγκόσμιας παραγωγής φοινικέλαιου.

Γιατί είναι τόσο δημοφιλές στη βιομηχανία τροφίμων;

Η ταχεία επέκταση της χρήσης του φοινικέλαιου, έγκειται στις αποδόσεις του, οι οποίες είναι σχεδόν τετραπλάσιες από εκείνες άλλων ελαιούχων φυτικών καλλιεργειών. Η “δημοφιλία” του φοινικέλαιου οφείλεται στο χαμηλό κόστος παραγωγής, στα ευνοϊκά φυσικοχημικά του χαρακτηριστικά, καθώς και στις στρατηγικές που αποσκοπούν στη διασφάλιση της υποστήριξης και της επέκτασης, τόσο της καλλιέργειας όσο και της παραγωγής.

Παρόλο που αυτοί οι παράγοντες που σχετίζονται με το φοινικέλαιο προσφέρουν σαφή πλεονεκτήματα για τη βιομηχανία επεξεργασμένων τροφίμων, το φοινικέλαιο περιέχει πολύ υψηλότερο ποσοστό κορεσμένων λιπαρών σε σύγκριση με άλλα φυτικά έλαια.

Η οξειδωτική σταθερότητα, οι λειτουργικές ιδιότητες και η εξασφαλισμένη προμήθεια, το έχουν καταστήσει προτιμώμενη πρώτη ύλη για τις εταιρείες επεξεργασίας τροφίμων.

Συνοπτικά, η βιομηχανία τροφίμων φαίνεται να το επιλέγει λόγω:

1) Χαμηλού κόστους -> Άρα και χαμηλότερη τιμή του προϊόντος στο ράφι

2) Υψηλής σταθερότητας -> Άρα και υψηλότερη σταθερότητα του τελικού προϊόντος, εξασφαλίζοντας ότι δεν θα αλλοιωθεί η γεύση και η υφή του, παραμένοντας ακόμα και για μεγάλα χρονικά διαστήματα στα ράφια

3) Καλύτερων δειγματοληπτικών στοιχείων -> Δηλαδή γεύση και υφή του τελικού προϊόντος

Βασικά φυσικοχημικά χαρακτηριστικά φοινικέλαιου

• Στερεό σε θερμοκρασία δωματίου,
• Άοσμο,
• Το φοινικέλαιο κλασματοποιείται σε υγρό «palm olein» και πιο στερεό «palm stearin», επιτρέποντας τη χρήση του σε τρόφιμα όπου απαιτείται συγκεκριμένη υφή
• Υψηλή θερμική και οξειδωτική σταθερότητα: Η υψηλή περιεκτικότητα του φοινικέλαιου σε κορεσμένα λιπαρά οξέα, καθώς και η σύστασή του, συμβάλλουν στην αντοχή του στην οξείδωση (χρήσιμο σε εφαρμογές μαγειρικής υψηλής θερμοκρασίας, >200ᵒC)
• Σύσταση λιπαρών οξέων φοινικέλαιου: 50% κορεσμένα, 40% μονοακόρεστα και 10% πολυακόρεστα λιπαρά οξέα. Το παλμιτικό οξύ αποτελεί το 44% της σύστασής του,
• Βιταμίνη Ε, καροτενοειδή & αντιοξειδωτικά συστατικά: Προστατεύουν την καρδιά και συμβάλλουν στην πρόληψη χρόνιων παθήσεων.

Φοινικέλαιο: Γιατί θεωρείται «κακό» και πότε μπορεί να γίνει επικίνδυνο;

Η κατανάλωση ραφιναρισμένου φοινικέλαιου μπορεί να θεωρηθεί επικίνδυνη για την υγεία όταν καταναλώνεται σε μεγάλες ποσότητες, κυρίως λόγω της υψηλής περιεκτικότητάς του σε κορεσμένα λιπαρά καθώς και, λόγω των τοξικών ενώσεων που σχηματίζονται κατά το ραφινάρισμα σε υψηλές θερμοκρασίες.

Το ακατέργαστο φοινικέλαιο είναι πλούσιο σε καροτενοειδή, αντιοξειδωτικά συστατικά, φαινολικές ενώσεις και βιταμίνη Ε, των οποίων η περιεκτικότητα μειώνεται κατά το ραφινάρισμα. Η θερμική επεξεργασία των φυτικών ελαίων συνδράμει στον σχηματισμό ανεπιθύμητων επιμολυντών, όπως οι εστέρες 3-MCPD και οι γλυκιδυλεστέρες.

Επομένως, το φοινικέλαιο εκ φύσεως φαίνεται να συμπεριφέρεται παρόμοια με τα υπόλοιπα φυτικά έλαια, ενώ παρουσιάζει και ορισμένες ευεργετικές ιδιότητες. Ωστόσο, ο τρόπος με τον οποίο πραγματοποιείται η επεξεργασία του από την βιομηχανία τροφίμων (ραφινάρισμα) το καθιστά μια μορφή ελαίου που δεν συμβάλει στην προώθηση της υγείας.

Επιπτώσεις στην Υγεία:

• Κίνδυνος εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων: Λόγω της υψηλής περιεκτικότητας, του φοινικέλαιου, σε κορεσμένα λιπαρά οξέα (αύξηση τριγλυκεριδίων και LDL «κακής» χοληστερόλης στο πλάσμα),
• Ανάπτυξη αντίστασης στην ινσουλίνη: Η συνολική πρόσληψη λιπαρών οξέων, η πρόσληψη κορεσμένων λιπαρών οξέων και η υψηλή θερμιδική πρόσληψη, η οποία οδηγεί σε παχυσαρκία, έχουν επιβλαβείς επιδράσεις στον μεταβολισμό της γλυκόζης,
• Κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου: Μια διατροφή υψηλή σε λιπαρά (>35% της ημερήσιας πρόσληψης) αυξάνει τον κίνδυνο ανάπτυξης διαφόρων μορφών καρκίνου συγκριτικά με μια διατροφή χαμηλών λιπαρών.

Σημαντικό να σημειωθεί ότι οι παραπάνω επιπτώσεις είναι δοσοεξαρτώμενες, σχετίζονται δηλαδή με την ποσότητα ελαίου που θα καταναλωθεί, και δεν αφορούν αποκλειστικά και μόνο το φοινικέλαιο.

Επιπτώσεις της Βιομηχανίας Τροφίμων στο Περιβάλλον:

Η αδιάκοπη χρήση φοινικελαίου από τις βιομηχανίες τροφίμων, φαίνεται να έχει σημαντικό αντίκτυπο στο περιβάλλον, γεγονός που αποτελεί μία εκ των σοβαρότερων επιπτώσεων. Συγκεκριμένα έχουν καταγραφεί τα παρακάτω:

• Αποψίλωση δασών μεγάλης κλίμακας, συμπεριλαμβανομένης της απώλειας έως και του 50% των δέντρων σε περιοχές τροπικών δασών,
• Διακινδύνευση της επιβίωσης απειλούμενων ειδών,
• Αύξηση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου,
• Ρύπανση των υδάτων και του εδάφους.

Σε ποιες τροφές “κρύβεται” το φοινικέλαιο;

Το φοινικέλαιο χρησιμοποιείται ευρέως σε συσκευασμένα και υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα. Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα αποτελούν σκευάσματα της βιομηχανίας των τροφίμων, που εξάγονται από ή προκύπτουν από τον εξευγενισμό ολόκληρων τροφίμων (όπως, φρούτα, γεωργικές καλλιέργειες ή δημητριακά). Παραδείγματα γνωστών υπερεπεξεργασμένων τροφίμων:

• Πραλίνες,
• Μπισκότα/ Κρουασάν,
• Μαργαρίνες,
• Λίπος ζαχαροπλαστικής (shortening),
• Σνακ/ Chips,
• Φρυγανιές/ ψωμί του τοστ.

Τι ισχύει για το βιολογικό φοινικέλαιο?

Μας ρωτάτε συχνά «γιατί υπάρχει φοινικέλαιο στα βιολογικά προϊόντα;», δεδομένου ότι δεν είναι ωφέλιμο για τον άνθρωπο και η ένταση της παραγωγής του επιβαρύνει το περιβάλλον.

Οι σημαντικότερες διαφορές είναι οι παρακάτω:

1) Το βιολογικό φοινικέλαιο είναι ανεπεξέργαστο, μη ραφιναρισμένο. Υπάρχει δηλαδή στα βιολογικά τρόφιμα στην φυσική του μορφή, η οποία είδαμε παραπάνω ότι παρουσιάζει και ευεργετικές ιδιότητες

2) Παράγεται με βιώσιμο τρόπο, σεβόμενο την φύση (όπως και όλα τα βιολογικά τρόφιμα) και δεν συμμετέχει στην αποψίλωση των δασών ή σε οποιαδήποτε από τις παραπάνω επιπτώσεις στο περιβάλλον

3) Μπορεί να βελτιώσει την υφή και την γεύση του προϊόντος, χωρίς τις αρνητικές επιπτώσεις του ραφιναρισμένου

Η βασική ομοιότητα είναι ότι τόσο το βιολογικό, όπως και το ραφιναρισμένο, είναι θερμιδικά πυκνές επιλογές (όπως και όλα τα έλαια), επομένως παρότι το βιολογικό είναι πιο αγνό, αυτό δεν σημαίνει ότι θα πρέπει να το καταναλώνουμε αλόγιστα και σε μεγάλες ποσότητες.

Πώς να αποφύγεις το ραφιναρισμένο φοινικέλαιο;

Το φοινικέλαιο δεν αναγράφεται πάντα ως «φοινικέλαιο». Στις συσκευασίες ενδεχομένως να το βρεις με τις εξής ονομασίες:

• Φυτικό λίπος/ Φυτικό έλαιο (Vegetable fat/ Vegetable oil),
• Έλαιο καρπού φοίνικα (Palm fruit oil),
• Παλμάτης/ Παλμιτικός εστέρας (Palmate/ Palmitate),
• Φοινικοπυρηνέλαιο (Palm kernel/ Palm kernel oil),
• Γλυκερύλιο (Glyceryl),
• Στεατικό άλας/ Στεατικό οξύ (Stearate/ Stearic acid),
• Elaeis guineensis,
• Παλμιτικό οξύ (Palmitic acid),
• Φοινικοστεαρίνη (Palm stearine),
• Παλμιτοϋλο-οξοστεαραμίδιο/ Παλμιτοϋλο-τετραπεπτίδιο-3 (Palmitoyl oxostearamide/ Palmitoyl tetrapeptide-3),
• Φοινικολεΐνη (Palmolein),
• Θειικό λαουρεθικό νάτριο/ Θειικό λαυρυλικό νάτριο (Sodium laureth sulfate/ Sodium lauryl sulfate),
• Κερατικό νάτριο/ Κερατικό νάτριο από πυρήνα φοίνικα (Sodium kernelate/ Sodium palm kernelate),
• Λαυρυλολακτυλικό/θειικό νάτριο (Sodium lauryl lactylate/sulfate),
• Ενυδατωμένα γλυκερίδια φοίνικα (Hydrated palm glycerides),
• Παλμιτικός αιθυλεστέρας/ Παλμιτικός οκτυλεστέρας (Etyl palmitate/ Octyl palmitate),
• Αλκοόλη παλμιτύλης (Palmityl alcohol).

Στα βιολογικά τρόφιμα θα το συναντήσετε με την original ονομασία του, ως «φοινικέλαιο» (για αυτό μπορείτε και να το αναγνωρίσετε εύκολα), ακριβώς γιατί βρίσκεται στην ανεπεξέργαστη μορφή του.

Do – Don’t – Τι να προτιμάς vs Τι να αποφεύγεις

Do – Τι να προτιμάς (έλαια πλούσια σε μονοακόρεστα και πολυακόρεστα λιπαρά):

• Εξαιρετικό Παρθένο Ελαιόλαδο (Green Village),
• Λάδι Αβοκάντο Ψυχρής Έκθλιψης,
• Παρθένο Λάδι Καρύδας – Ακατέργαστο, Ψυχρής Έκθλιψης (Green Village),
• Λινέλαιο Ψυχρής Έκθλιψης,
• Σησαμέλαιο Ψυχρής Έκθλιψης,
• Παρθένο Ηλιέλαιο Ψυχρής Έκθλιψης,
• Καρθαμέλαιο.

Don’t – Τι να αποφεύγεις (άλλα φυτικά έλαια πλούσια σε τρανς και κορεσμένα λιπαρά):

• Ραφιναρισμένο Φοινικέλαιο
• Ραφιναρισμένα Σπορέλαια.
• Και γενικά έλαια σε μεγάλες ποσότητες

Ανακάλυψε τις επιλογές σου στο Βιολογικό Χωριό

Η ανάγνωση των ετικετών μπορεί να γίνει κουραστική, όμως στο Βιολογικό Χωριό κάνουμε την επιλογή εύκολη για σένα. Στα ράφια μας θα βρεις μια τεράστια ποικιλία από αγαπημένα σνακ, μπισκότα και αλείμματα πραλίνας, φτιαγμένα με βιολογικά έλαια. Κάνε την αλλαγή σήμερα και προστάτευσε την υγεία σου με μια κίνηση!

Κωνσταντίνα Κακόγιαννου
Διαιτολόγος-Διατροφολόγος

Βιβλιογραφία

1. American Heart Association. (2026). Healthy Cooking Oils. https://www.heart.org/en/healthy-living/healthy-eating/eat-smart/fats/healthy-cooking-oils
2. Antwi, L. A. A., Nimoh, F., Agyemang, P., & Apike, I. A. (2023). Perception and adoption of free fatty acid reduction techniques by small scale palm oil processors: Evidence from Ghana. Journal of Agriculture and Food Research, 11, 100462. https://doi.org/10.1016/j.jafr.2022.100462
3. Farzand, A., Rohin, M. A. K., Awan, S. J., Hussain, A., Faizan, M., & Ahmad, A. M. R. (2025). Obesity and Food Marketing: A narrative review of consumer influence, regulatory gaps, and ethical implications. Frontiers in Nutrition, 12, 1645166. https://doi.org/10.3389/fnut.2025.1645166
4. Kadandale, S., Marten, R., & Smith, R. (2018). The Palm Oil Industry and noncommunicable diseases. Bulletin of the World Health Organization, 97(2), 118–128. https://doi.org/10.2471/blt.18.220434
5. Kotopoulou, S., Marakis, G., Papanastasiou, D., Skoulika, S., Papaioannou, A., Boukouvalas, G., Mousia, Z., Tzoumanika, F., Karpouza, A., Zampelas, A., & Magriplis, E. (2025). Palmitic acid content in savoury baked goods and modelled trend intake prior and post EU Trans-Fat Regulation. European Journal of Nutrition, 64, 147. https://doi.org/10.1007/s00394-025-03659-0
6. Mancini, A., Imperlini, E., Nigro, E., Montagnese, C., Daniele, A., Orrù, S., & Buono, P. (2015). Biological and nutritional properties of palm oil and palmitic acid: Effects on health. Molecules, 20(9), 17339–17361. https://doi.org/10.3390/molecules200917339
7. Marshall, J., Chan, J., Schultz, S., Dean, S., Ni Mhurchu, C., & Sacks, G. (2026). The food industry’s role in influencing consumer demand for healthy and unhealthy food: Perspectives from Australian Food Companies. Public Health Nutrition, 29(1):e33. https://doi.org/10.1017/s1368980026101943
8. Mba, O. I., Dumont, M.-J., & Ngadi, M. (2015). Palm oil: Processing, characterization and utilization in the Food Industry – a review. Food Bioscience, 10, 26–41. https://doi.org/10.1016/j.fbio.2015.01.003
9. Odia, O. J., Ofori, S., & Maduka, O. (2015). Palm Oil and the heart: A review. World Journal of Cardiology, 7(3), 144-149. https://doi.org/10.4330/wjc.v7.i3.144
10. Supriatna, J., Setiawati, M. R., Sudirja, R., Suherman, C., & Bonneau, X. (2022). Composting for a more sustainable palm oil waste management: A systematic literature review. The Scientific World Journal, 2022. https://doi.org/10.1155/2022/5073059
11. Tan, C.-P., & Nehdi, I. A. (2012). 13 - The physicochemical properties of palm oil and its components. Palm Oil, 377–391. https://doi.org/10.1016/b978-0-9818936-9-3.50016-2
12. Tempels, T., Verweij, M., & Blok, V. (2017). Big Food’s ambivalence: Seeking profit and responsibility for health. American Journal of Public Health, 107(3), 402–406. 10.2105/AJPH.2016.303601
13. World Health Organization. (2023). Saturated fatty acid and trans-fatty acid intake for adults and children: WHO guideline. World Health Organization. https://www.who.int/publications/i/item/9789240073630
14. World Health Organization. (2026). Healthy diet. World Health Organization. https://www.who.int/health-topics/healthy-diet#tab=tab_1
15. World Health Organization. (2026). Healthy diet. World Health Organization. https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/healthy-diet
16. Zou, Y., Jiang, Y., Yang, T., Hu, P., & Xu, X. (2012). 16 - Minor constituents of palm oil: Characterization, processing, and application. Palm Oil, 471–526. https://doi.org/10.1016/b978-0-9818936-9-3.50019-8
17. Zulkiply, S. H., Balasubramaniam, V., Abu Bakar, N. A., Abd Rashed, A., & Ismail, S. R. (2019). Effects of palm oil consumption on biomarkers of glucose metabolism: A systematic review. PLOS ONE, 14(8):e0220877. 10.1371/journal.pone.0220877